Khi một lô hàng bị mốc trên đường biển, bộ phận xuất nhập khẩu thường soi hàng, soi bao bì, soi hạt hút ẩm — rồi bỏ qua thứ nặng nhất trong container: pallet gỗ. Một pallet chưa sấy có thể mang theo vài lít nước và nhả ra ngay trong hành trình. Độ ẩm pallet gỗ là biến số bị bỏ sót trong phần lớn quy trình đóng container tại Việt Nam, dù nó quyết định độ ẩm trong container không kém gì bản thân hàng hóa.
Độ ẩm pallet gỗ cao tới mức nào thì thành vấn đề
Theo tài liệu Moisture in Sea Containers của Center for Unit Load Design (Virginia Tech), pallet chỉ bắt đầu nhả nước vào không khí trong container khi độ ẩm của gỗ ở mức khoảng 30% hoặc cao hơn. Dưới ngưỡng đó, pallet có xu hướng giữ nước hoặc thậm chí hút thêm ẩm, chứ không phải nguồn phát ẩm.
Vấn đề nằm ở con số thực tế. Cùng tài liệu này cho biết pallet làm từ gỗ tươi (green wood) có độ ẩm dao động 50–100%, và một pallet như vậy dễ dàng chứa hơn 10 pound nước — khoảng 4,5 kg. Trong khi đó, pallet đã sấy lò (kiln-dried) có độ ẩm khoảng 19%, nằm dưới mức cân bằng trong container nên về nguyên tắc không nhả ẩm trong quá trình vận chuyển.
Nhân con số đó với số pallet trong một container 40 feet, sẽ thấy vì sao nhiều lô hàng vẫn mốc dù đã treo đủ túi hút ẩm. Nước không đến từ hàng, cũng không chỉ đến từ không khí nạp vào lúc đóng cửa — nó đến từ gỗ. Đây là một nguồn ẩm tách biệt với cargo sweat và container sweat, và là một trong các nguồn ẩm trong container hay bị bỏ qua nhất.
Ngưỡng tham chiếu để làm tiêu chuẩn nội bộ
Các mốc dưới đây lấy từ khuyến nghị của TimCon (Timber Packaging & Pallet Confederation, Anh) được Wagner Meters tổng hợp, dùng được làm cơ sở cho tiêu chuẩn nghiệm thu pallet:
| Mức độ ẩm gỗ | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|
| Khoảng 19% (±3%) | Ngưỡng trên được khuyến nghị cho pallet nói chung |
| Dưới 22% | Thông thường đủ để ngăn nấm mốc phát triển trên gỗ |
| 20% hoặc thấp hơn | Khuyến nghị cho pallet chở hàng kim loại dễ ăn mòn |
| Từ khoảng 30% trở lên | Pallet trở thành nguồn nhả ẩm vào không khí container |
| 50–100% | Khoảng điển hình của gỗ tươi chưa qua sấy |
Dấu ISPM 15 không có nghĩa là pallet đã khô
ISPM 15 là tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật, mục tiêu là diệt sinh vật gây hại trong gỗ. Phương pháp xử lý nhiệt (ký hiệu HT trên dấu) yêu cầu nâng nhiệt độ tâm gỗ lên tối thiểu 56°C trong tối thiểu 30 phút. Tiêu chuẩn không quy định độ ẩm tối đa của gỗ sau xử lý.
Nói cách khác: một pallet gỗ tươi 70% độ ẩm, sau 30 phút ở 56°C tâm gỗ, vẫn đủ điều kiện dán dấu HT — và vẫn còn gần như toàn bộ lượng nước ban đầu. Dấu ISPM 15 chứng nhận an toàn sinh học, không chứng nhận gỗ khô.
Pallet sấy lò (kiln-dried, ký hiệu KD) được sấy tới một mức độ ẩm xác định. Tài liệu của Center for Unit Load Design lưu ý rõ rằng pallet xử lý nhiệt và pallet sấy lò không dùng thay thế cho nhau khi mục tiêu là kiểm soát ẩm. Khi mua pallet, hãy yêu cầu mức độ ẩm cụ thể trong đơn hàng, không chỉ yêu cầu “có dấu ISPM 15”.
Pallet ẩm gây hư hỏng theo những đường nào
Nước từ pallet tạo ra bốn cơ chế hư hỏng riêng biệt:
- Nhả ẩm rồi ngưng tụ. Hơi nước từ gỗ bay lên, gặp mặt trong nóc và vách container nguội đi vào ban đêm, ngưng tụ thành giọt và nhỏ xuống hàng — hiện tượng container rain.
- Thấm trực tiếp qua tiếp xúc. Carton và bao giấy đặt trực tiếp trên mặt pallet ẩm sẽ hút nước theo đường tiếp xúc, mềm chân thùng, sập tầng dưới của khối hàng xếp cao.
- Mốc mọc từ mặt pallet lan lên. Mặt gỗ ẩm là môi trường nấm mốc lý tưởng, đặc biệt với pallet lưu ngoài trời rồi đưa vào container.
- Ăn mòn cục bộ với hàng kim loại. Chi tiết kim loại kê trực tiếp lên gỗ ẩm có thể rỉ tại điểm tiếp xúc trước cả khi độ ẩm chung trong container đạt ngưỡng nguy hiểm.
Kiểm tra độ ẩm pallet trước khi đóng container
Đo độ ẩm gỗ làm được ngay tại kho, không cần phòng thí nghiệm:
- Dùng máy đo độ ẩm gỗ dạng điện trở (hai chân kim) hoặc điện dung (áp mặt). Loại kim cho kết quả theo độ sâu cắm, phù hợp khi cần biết độ ẩm bên trong thanh gỗ.
- Lấy mẫu theo lô, không đo một pallet rồi suy ra cả xe. Một kiện pallet thường trộn nhiều đợt gỗ.
- Đo trước khi xếp hàng, không đo sau. Pallet nằm trong kho mát vài ngày trước khi đóng container sẽ cho số khác với pallet vừa dỡ từ xe tải phơi nắng mưa.
- Ghi lại số đo kèm ngày, số lô pallet và người đo. Đây là bằng chứng quan trọng nếu sau này phát sinh khiếu nại hàng mốc.
Song song với đo pallet, cần dữ liệu nền về độ ẩm cân bằng của hàng hóa để biết hàng sẽ hút hay nhả nước khi điều kiện trong container thay đổi.
Khi không thể đổi pallet: bù bằng hạt hút ẩm
Nhiều doanh nghiệp không được chọn pallet: khách chỉ định, pallet thuê quay vòng, hoặc không có nguồn pallet sấy tại địa phương. Khi đó lượng nước từ gỗ phải được tính vào thiết kế hệ hút ẩm. Các phương pháp tính lượng chất hút ẩm theo chuẩn công nghiệp — ví dụ DIN 55474 — đều có một thành phần riêng cho khối lượng vật liệu hút ẩm trong kiện hàng, nhân với hệ số độ ẩm của vật liệu đó. Pallet gỗ, thùng carton và giấy chèn đều rơi vào thành phần này. Bỏ pallet ra khỏi phép tính là tính thiếu, và hệ quả là hệ hút ẩm bão hòa trước khi hành trình kết thúc.
Nguyên tắc thực hành khi phải làm việc với pallet ẩm:
- Coi pallet là một phần của khối lượng vật liệu hút ẩm cần bù, không phải vật tư kê hàng trung tính.
- Tăng lượng chất hút ẩm theo mức độ ẩm gỗ thực đo, không theo giả định.
- Chèn một lớp cách giữa pallet và hàng — film hoặc tấm chắn hơi — để chặn đường thấm tiếp xúc, nhưng lưu ý lớp này không loại bỏ nước, chỉ đổi hướng đường đi của nó.
- Với hàng kim loại kê trên pallet gỗ, kết hợp bao bì VCI và hạt hút ẩm thay vì chọn một trong hai.
Cách phân bổ lượng hạt hút ẩm theo tuyến và thời gian trên biển được trình bày trong bài tính lượng hạt hút ẩm cho container. Giải pháp hút ẩm gốc canxi clorua cho container và kho có trong danh mục hút ẩm Absortech.
Checklist pallet gỗ trước khi đóng container
- Pallet được mua theo tiêu chí độ ẩm ghi rõ trong đơn hàng, không chỉ theo dấu ISPM 15.
- Có máy đo độ ẩm gỗ tại kho và người được phân công đo.
- Pallet vừa đi mưa hoặc còn vệt nước bề mặt bị loại, không xếp hàng lên.
- Số đo độ ẩm được lưu theo lô hàng, kèm ảnh pallet lúc xếp.
- Lượng chất hút ẩm được tính có bao gồm khối lượng gỗ và carton.
Cần đánh giá lại rủi ro ẩm cho lô hàng của bạn?
Gửi thông tin mặt hàng, loại pallet, tuyến vận chuyển và thời gian hành trình, NH Group Việt Nam sẽ đề xuất phương án kiểm soát ẩm phù hợp. Liên hệ để được tư vấn và báo giá.
Nguồn tham khảo
- Moisture in Sea Containers — Center for Unit Load Design, Virginia Tech.
- Wood Pallet Moisture Content — Wagner Meters, tổng hợp khuyến nghị của TimCon.
